“Hocam, tuvalette kan gördüm. Kolon kanseri olabilir miyim?”
Poliklinikte hastalarımdan en sık duyduğum sorulardan biri budur. Bu soruyu soran hastalar genellikle kaygılıdır; özellikle internette araştırma yaparak gelenler çoğu zaman kanser korkusuyla başvurur. Neyse ki dışkıda görülen her kanama kolon kanseri anlamına gelmez. Hemoroid (basur), anal fissür (makat çatlağı), bağırsak polipleri ve bağırsak iltihapları gibi birçok hastalık da kanamaya neden olabilir. Hatta bazı basit bağırsak enfeksiyonlarında bile kanama görülebilir. Ancak kanamanın nedenini yalnızca belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir. Bu nedenle kanama durumunda panik yapmadan, ancak vakit de kaybetmeden değerlendirme yapılmalıdır.
Dışkıda kanamanın en sık nedenleri nelerdir?
Dışkıda kan görülmesinin en sık nedenleri arasında hemoroid ve anal fissür yer alır. Neyse ki iyi huylu hastalıklar, kötü huylu olanlara göre çok daha sık görülür. Dışkılama sırasında ağrının eşlik etmesi, hemoroid veya özellikle anal fissür olasılığını artırabilir. Ancak bu bulgu tek başına tanı koydurucu değildir. Bunun yanında divertiküler hastalık, ülseratif kolit, Crohn hastalığı, bağırsak polipleri ve kolon kanseri de kanamaya neden olabilir. Bu nedenle “Kanama varsa kesin hemoroiddir.” ya da “Kesin kanser oldum.” şeklinde düşünmek doğru değildir. Hemoroid ve fissür gibi hastalıklar deneyimli bir hekim tarafından çoğu zaman muayene ile teşhis edilebilir. Diğer nedenler için ise ileri tetkikler gerekebilir.
Meslek hayatım boyunca, “Basurum var.” diyerek aylarca hatta yıllarca ilaç kullanan, ancak ayrıntılı muayene ve kolonoskopi sonrasında rektum kanseri tanısı koyduğumuz hastalarla karşılaştım. Neyse ki bu hastaların sayısı fazla değil. Ancak bu tecrübeler bana bir şeyi öğretti: Dışkıda kanamayı hiçbir zaman yalnızca hemoroide bağlamamak gerekir. Önce doğru tanı konulmalı, tedavi daha sonra planlanmalıdır.
Kanamanın rengi bize ipucu verir mi?
Kanamanın rengi ve şekli, kaynağı hakkında önemli ipuçları verebilir. Tuvalet kâğıdında görülen açık veya koyu kırmızı kan, kanamanın anüse yakın bir bölgeden geldiğini düşündürür ve daha çok hemoroid veya anal bölge hastalıklarında görülür. Dışkıyla karışık kanamalar kalın bağırsak hastalıklarını düşündürebilir. Siyah renkli ve kötü kokulu dışkılama ise sindirilmiş kana işaret eder ve mide veya ince bağırsak kaynaklı kanamalarda görülebilir. Ancak yalnızca kanamanın rengine bakarak kesin tanı koymak mümkün değildir. Doğru değerlendirme için mutlaka hekim muayenesi gerekir.
Ne zaman kolonoskopi yapılmalıdır?
Dışkıda kanama; özellikle 45 yaş üzerinde olanlarda, ailesinde kolon kanseri öyküsü bulunanlarda, açıklanamayan kansızlık, kilo kaybı veya bağırsak alışkanlığında değişiklik gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa mutlaka ayrıntılı olarak araştırılmalıdır. Kolonoskopi, kalın bağırsağın tamamını değerlendirmemizi sağlayan ve gerektiğinde aynı seansta poliplerin çıkarılmasına olanak tanıyan en değerli tanı yöntemidir.
Kolonoskopiden tedirgin olmaya gerek yoktur. Modern hastanelerde sedasyon altında, yani derin bir uyku hâlinde, ağrısız bir şekilde uygulanmaktadır. Her zaman söylediğim gibi: Kolonoskopiden değil, geç kalınmış kolon kanserinden korkmak gerekir.
Gastroenteroloji cerrahisi uzmanı neden önemlidir?
Hemoroidal hastalık (basur), fissür (çatlak) veya fistül gibi hastalıklar bu konuda ileri eğitim almış bir hekim tarafından çoğu zaman yalnızca muayene ile teşhis ve tedavi edilebilir. Bu yaklaşım gereksiz tetkiklerin önüne geçerek hem zaman hem de maliyet kaybını azaltır. Gerektiğinde anal MR, pelvik MR, rektoskopi ve kolonoskopi gibi ileri incelemeler planlanabilir. Bir hastalık saptandığında ise tanı ve tedavi sürecinin aynı ekip tarafından yönetilebilmesi hasta açısından önemli bir avantaj sağlar.
Benim klinik yaklaşımım; hastanın şikâyetini ve öyküsünü dikkatle dinlemek, ardından özenli bir muayene yapmakla başlar. Sonrasında yalnızca gerekli tetkikleri isteyerek en doğru tedaviye karar vermeye çalışırım. Hastaların bir kısmı yalnızca ilaç tedavisiyle sağlığına kavuşurken, bazıları ameliyatsız endoskopik tedavilerden fayda görür. Daha ileri hastalıklarda ise laparoskopik, robotik veya açık cerrahi gerekebilir. Tüm bu tedavi seçeneklerine hâkim olmak, her hasta için en doğru yaklaşımı belirlememize yardımcı olur.
Sonuç
Dışkıda kan görmek her zaman kolon kanseri anlamına gelmez. Ancak bu durumun yalnızca hemoroide bağlanarak uzun süre ihmal edilmesi de doğru değildir. Erken dönemde yapılacak doğru değerlendirme sayesinde hem iyi huylu hastalıklar tedavi edilebilir hem de kolon kanseri gibi ciddi hastalıklar erken evrede saptanarak başarılı şekilde tedavi edilebilir.
Unutulmamalıdır ki, dışkıda kanama bir hastalık değil, araştırılması gereken bir belirtidir. Doğru tanı konulduğunda hem gereksiz kaygılar önlenebilir hem de ciddi hastalıklar erken dönemde başarıyla tedavi edilebilir.